Bij veel sterfgevallen zijn kinderen betrokken. De overledene was opa, oma, een ver familielid of een buurvrouw, maar soms ook een ouder. Een overlijden kan bij kinderen veel vragen, angsten of onzekerheden oproepen. Het is daarom heel belangrijk om kinderen te betrekken bij het afscheid en de uitvaart. Veel mensen vinden dat moeilijk en dat is het ook. Wij geven je daarom graag wat handvatten bij het begeleiden van kind(eren) in deze moeilijke tijd.
Duidelijkheid geven voorkomt vragen
In de dagen voor de uitvaart is het heel belangrijk om jouw kind eerlijk te vertellen wat er speelt. Kinderen vangen gesprekken of een deel daarvan op en gaan daarover fantaseren. Niet zelden is de fantasie enger dan de werkelijkheid. Onbeantwoorde vragen kunnen langer dan nodig door die kleine hoofdjes blijven spoken. Daarom is het beter dat eerlijk wordt verteld wat er is gebeurd en wat er nog gaat gebeuren.
Voorbereiden op wat komen gaat
Of je jouw kind afscheid wilt laten nemen door bij de overledene te gaan kijken, is aan jou. Wij adviseren wel om eerst zelf te gaan kijken en daarna pas samen met jouw kind te gaan. De overleden persoon kan er anders uitzien en zal anders aanvoelen dan het kind gewend is. Het is daarom belangrijk dat je vooraf goed uitlegt wat jouw kind kan verwachten. Het is ook goed om kinderen vooraf te vertellen hoe de uitvaart ongeveer zal verlopen. Ze krijgen zo de gelegenheid om vooraf vragen te stellen, zodat niet alle vragen tijdens de uitvaart op jou af komen.
Een waardevolle rol in de uitvaart
Veel kinderen vinden het fijn om nog een mooie tekening te maken voor degene die dood is gegaan. Deze tekening kan bij de kist komen te liggen, maar kan ook gebruikt worden als afbeelding op de rouwbrief of liturgie. Soms wordt door de kinderen de uitvaartkist beschilderd of beschreven. Er zijn veel mogelijkheden om kinderen tijdens de uitvaart een of meerdere taken te geven. Om jouw kind(eren) op een goede manier eventueel met hulp van een uitvaartleid(st)er van Kramer te betrekken bij de uitvaart, hebben wij een brochure voor jou opgesteld met een aantal tips en mogelijkheden.

Kinderen help je het beste met eerlijkheid, duidelijke uitleg en voorbereiding. Vertel wat er is gebeurd en wat ze kunnen verwachten. Kramer adviseert kinderen te betrekken bij afscheid en uitvaart, omdat onduidelijkheid vaak meer angst oproept.
Dat hoeft niet, maar het kan wel helpend zijn. Kinderen begrijpen vaak meer dan volwassenen denken. Goede voorbereiding en vrije keuze zijn belangrijk. Laat een kind niet dwingen, maar geef wel ruimte om mee te doen.
Kinderen kunnen bijvoorbeeld een tekening maken, bloem neerleggen, kaars aansteken, kaartje schrijven, helpen met de kist versieren of een herinnering voorlezen. Kies altijd iets dat past bij hun leeftijd en karakter.
Kleinkinderen kunnen bloemen geven, een briefje schrijven, een foto kiezen, muziek aandragen of helpen bij een herinneringstafel. Zo krijgen ze een eigen plek in het afscheid.
Ja, een tekening of brief is een persoonlijke manier om afscheid te nemen. Je kunt deze bij de kist leggen of een plek geven op de herinneringstafel. Wil het kind de tekening of brief meegeven in de kist? Bespreek dit vooraf met de uitvaartverzorger.
Dat is helemaal goed. Een afgesproken taak mag worden aangepast of overgenomen. Zorg dat er een vertrouwde volwassene beschikbaar is die met het kind even naar buiten kan gaan. Alleen aanwezig zijn of op een ander moment afscheid nemen is ook waardevol.
In overleg is het vaak mogelijk om de kist te beschilderen of te versieren. Kinderen kunnen bijvoorbeeld een tekening, hun naam of een lieve boodschap aanbrengen. De uitvaartverzorger helpt bij het kiezen van geschikte materialen en een rustig moment.
Gebruik eenvoudige, eerlijke woorden. Zeg liever “dood” dan vage woorden zoals “slapen”, omdat dat verwarring kan geven. Leg uit wat er gaat gebeuren en geef ruimte voor vragen.
Laat kinderen een foto, tekening of voorwerp kiezen dat hen aan de overledene doet denken. Denk aan een foto van een gezamenlijke vakantie of een boek dat vaak samen werd gelezen. Geef hun bijdrage een eigen plek op de tafel.
Kinderen kunnen op hun eigen manier bijdragen aan het afscheid. Bijvoorbeeld door een bloem neer te leggen, een tekening te maken, muziek te kiezen of een herinnering te delen. Bespreek samen wat het kind prettig vindt. Meedoen mag, maar hoeft niet.
Een plekje bij mij
Ik zou je nog iets willen vragen,
ik zou nog even bij je willen zijn.
Nog samen lachen om een grapje,
jouw hand in die van mij, zo fijn.
Nu kan ik niet meer naar je toe,
dat vind ik moeilijk, elke dag.
Ik mis je stem, je lieve woorden,
en hoe je naar me keek en lacht.
Soms huil ik en soms wil ik spelen,
soms weet ik even niet wat ik voel.
Dan mag ik alles rustig vertellen,
ook als ik zoek naar wat ik bedoel.
Ik maak een tekening vol kleuren,
met jou en mij, dicht bij elkaar.
En alle fijne dingen samen,
die ik als een schat bewaar.
Dag lieve jij, ik zal je missen.
Je hoort voor altijd bij mij.
Als ik vertel over ons samen,
ben je in mijn gedachten dichtbij.