Uitvaartverzorging Kramer, opgericht in 1885, is een echt familiebedrijf

Marja (75) uit Arnhem krijgt een afscheid in eenzaamheid: ‘Het klinkt misschien raar, maar ik ben blij voor haar’

Overleden op nieuwjaarsdag. Thuis, alleen. En een week later gaat een 75-jarige Arnhemse ook (bijna) alleen. Zonder familie, vrienden of een goede buur, begraven op Moscowa. „Ze was een bijzondere vrouw. Een strijder.”

Een liefdevolle hand op een verder bijna kale kist. ‘Je wilde slapen’, klinkt het. En Marja* mag slapen. Voor altijd. Ze is 75 jaar geworden en gaat in eenzaamheid. Alhoewel, niet helemaal: de liefdevolle hand hoort bij Melanie de Bijl van Thuiszorg Groot Gelre.

Ze wilde er tóch bij zijn om de vrouw die ze de laatste anderhalf jaar van haar leven wekelijks als thuisbegeleider bijstond een eervol(ler) afscheid te gunnen. Ook haar collega Naomi van Embden is toch nog gekomen.

Verder is de huiskamer bij Uitvaartverzorging Kramer, aan de rand van de Arnhemse begraafplaats Moscowa, leeg. Geen familie. Geen vrienden. Geen buren. Geen oud-collega’s. Dit is de plek waar nabestaanden normaal samenkomen, koffiedrinken, herinneringen ophalen, met de overledene even verderop in hun midden.

‘Uitje’ naar de dokter

De Bijl neemt het woord. Ze móét wel, vindt ze. Marja verdient het. Ja, ze kon soms bazig zijn. Lastig ook. „Maar het ging om de juiste toon, en die vonden we samen.” Zo hadden de twee toch nog de grootste lol, tijdens de boodschappen of doktersbezoeken die voor de eenzame Arnhemse een ‘uitje’ waren. „Ze kwam verder niet buiten.”

Lopen deed ze steevast achter een rollator, een soort rijdende voorraadkast. Met snoep, koekjes, uienbollen en sigaretten. „Ze was een bijzondere vrouw, een strijder. Altijd ging ze door, ondanks álle ziektes die ze had. Een zwak lichaam, met een sterke wil. Maar het laatste halfjaar was ze echt helemaal op.”

Haar grootste wens was eindelijk goed slapen. Dat is nu gelukt. Het klinkt misschien raar, maar ik ben blij voor haar (Melanie de Bijl)

Op nieuwjaarsdag overleed Marja. Alleen in haar huis in Arnhem. Daar keek ze graag tv, speelde ze het liefst computerspelletjes en rookte ze stevig door terwijl ze mopperde over de thuiszorg (‘te vroeg’, ‘te laat’). Ze was al jaren ziek, maar woonde nog zelfstandig.

De ‘echte Ernhemse’, zoals uitvaartverzorgster Aniek van den Brand haar later bij haar laatste rustplaats omschrijft, koos er zelf ook voor om anderen op afstand te houden. Ze had wel familie, maar had geen contact met hen. „De zorg was haar netwerk.”

De Bijl wrijft nog maar eens met haar hand over kist. „Haar grootste wens was eindelijk goed slapen. Dat is nu gelukt. Het klinkt misschien raar, maar ik ben blij voor haar. Dit heeft ze verdiend.”

‘Ze heeft veel geleden’

Marja wist dat ze niet al te lang meer zou hebben. Samen met De Bijl zocht ze kleding uit voor deze dag. Het werd haar favoriete coltrui. „We hebben het ook over de dood en de eenzame uitvaart gehad. Dat maakte haar niets meer uit. Ze heeft veel geleden.”

In de huiskamer zingt Koos Alberts zijn afscheidslied. Zijn kenmerkende stem schalt door de luidsprekers. De dragers tillen Marja naar buiten. Om daarna te beginnen aan een lange wandeling over Moscowa, naar een uiterste hoek van de besneeuwde begraafplaats.

Het is verdrietig, heel verdrietig. Ik oordeel nooit, want ik ken de verhalen ook niet. Maar natuurlijk denk ik soms: wat zou er nou gebeurd zijn dat iemand alleen gaat? (Aniek van den Brand)

Het is een bijzonder gezicht. Vier dragers. Een uitvaartonderneemster, vergezeld door een beheerder van Moscowa voor de kist. De twee thuiszorgmedewerkers erachter. En dat is het. Onderweg luiden de klokken voor Marja. Het is even na negen uur op vrijdagochtend. Normaal zijn de eenzame uitvaarten nóg eerder op de dag, nu was er ruimte op een iets schappelijker tijdstip.

Uitvaartonderneemster Van den Brand draagt bij het graf nog een gedicht voor, voor ‘de echte Ernhemse uit Zuid’. De dragers buigen het hoofd en laten de kist langzaam het graf in zakken.

Verdrietige verhalen

Tenzij familie (op afstand) andere wensen heeft, is een eenzame uitvaart altijd een begrafenis. Zo krijgen, in tegenstelling tot bij een crematie, nabestaanden nog de kans om later een plek te hebben waar ze heen kunnen. Een jaar lang wordt het gemeentegraf bijgehouden, maar wel ongemoeid gelaten.

De gemeente Arnhem betaalt de begrafenis, bij gebrek aan een uitvaartverzekering. De uitvaartverzorgers van Kramer proberen het zo persoonlijk mogelijk te maken. „Wat zie je in huis? Zijn er misschien nog buren die iets weten?” zegt Van den Brand.

De eenzame uitvaart van Marja staat niet op zich. Alleen al in Arnhem zijn jaarlijks tientallen begrafenissen, zonder dat er belangstelling voor is. „Het is verdrietig, heel verdrietig. Ik oordeel nooit, want ik ken de verhalen ook niet. Maar natuurlijk denk ik soms: wat zou er nou gebeurd zijn dat iemand alleen gaat? Deze mevrouw was veel op zichzelf, en het was ook haar keuze, maar het blijven verdrietige verhalen.”

* Uit privacy-overwegen is de naam Marja gefingeerd. Haar echte naam is bekend bij de redactie van de Gelderlander